آدرس سابق «دغدغه های اخلاق و دین» / سید حسن اسلامی

آدرس جدید: HassanEslami.com

بدرود ماندلا!

جمعه, ۱۵ آذر ۱۳۹۲، ۱۱:۱۰ ق.ظ
*

دیشب (14 آذر) نلسون ماندلا برای همیشه به تاریخ پیوست. مرگش کاملاً منتظره بود و با این حال تأمل برانگیز. او در پی خشونتی که در معرض آن قرار داشت، می‌توانست به قصابی از نوع قذافی تبدیل شود، اما به قدیسی از جنس فرانسوای اسیزی استعلا یافت. ماندلا (1918-2013) پس از 95 سال زندگی پرتنش و بر انداختن نظام تبعیض نژادی در افریقای جنوبی، آن کشور را بدون اقدامات تلافی جویانه و خشونت‌بار به سوی نظامی مردم‌سالار هدایت کرد و در پی آن به شکوفایی نهالی که کاشته بود نشست.  

امروز جهان سوگوار مرگ او است. اما او نمرده است. در وجود ما رسوخ کرده و بخشی از زندگی و زندگانی ما را تشکیل می‌دهد. خواندن سرگذشت او و آشنایی با دیدگاه‌های وی برای هر کس که به بشر امروز می‌اندیشید و از مرزهای شخصی و ملی و قومی خودش عبور کرده است، ضرورتی است آشکار.   

**

سه درس از ماندلا. (1) خویشتنداری و متانت شخصی در شرایط بحرانی؛ (2) بخشودن نه فراموش کردن؛ و (3) از سر اقتدار از قدرت چشم‌پوشیدن.

یک. ماندلا در مجموع بر شرایط و شخصیت خود تسلط قابل توجهی داشت. هنگام رقابت انتخاباتی، در هواپیمایی نشسته بود و ملخ‌های هواپیما دچار مشکل شد، اما او با خونسردی به خواندن روزنامه ادامه داد. سرانجام مشکل رفع شد و هواپیما به سلامت فرود آمد. بعدها از او در این باره پرسیدند که آیا دچار استرس یا ترس نشده بود. پاسخ داد که در واقع خیلی هم ترسیده بود. اما لازمه رهبری آن بود که این گونه عمل کند.

دو. پس از پیروزی ماندلا و به قدرت رسیدنش، کسان بسیاری انتظار آن داشتند که در آفریقای جنوبی جنگ داخلی رخ دهد و حمام خون راه بیفتد. کینه‌های فروکوفته و ساختار قدرت چنین اقتضایی داشت. اما ماندلا هوشمندانه مانع این کار شد و به جای انتقام‌کشی، کمیته آشتی تأسیس کرد و و گروهی حقیقت یاب را تشکیل داد تا جنایات رخ داده بررسی و علل آن اعلام شود، اما به جای انتقام از جانیان، آنان بخشوده شوند. سیاست کمیته بر اساس این شعار بود: ببخش، اما فراموش نکن.

سه. ماندلا پس از براندازی نظام آپارتاید یا تبعیض نژادی در افریقای جنوبی، پذیرفت که تنها یک دور رئیس جمهوری این کشور باشد. در نتیجه وی از سال 1994 تا 1999 ریاست جمهوری این کشور را به عهده گرفت. در پی آن برای همیشه از مناصب رسمی کناره گرفت و از شرکت مجدد در رقابت انتخاباتی پرهیز کرد و گفت «پیرمردی است که می‌خواهد با لبخندی بر لب به سوی ابدیت برود.» با این اقدام خودش را از سطح یک سیاستمدار دارای تاریخ مصرف محدود به اسطوره‌ای فرازمانی مبدل ساخت و به نقش‌آفرینی در عرصه جهانی دست زد. اهمیت کار وی زمانی آشکار می‌شود که او را با قذافی مقایسه کنیم که بیش از چهار دهه با چنگ و دندان به صندلی قدرت چسبیده بود و در نهایت با خواری و نفرت قصابی شد. بدرود ماندلا! بدرود!


* و **: این دو تصویر را در تابستان 1392 از روزنامه های آلمان گرفتم.
  • جمعه, ۱۵ آذر ۱۳۹۲، ۱۱:۱۰ ق.ظ
  • سید حسن اسلامی

نظرات  (۱۵)

  • مرتضی بهرامی خشنودی
  • مطلب زیبایی بود.
    من وقتی به کسانی همچون ماندلا و گاندی می اندیشم، ناخودآگاه یاد اصطلاح کلامی «رسول باطنی» می افتم و احساس می کنم این رسول درونی، در چنین کسانی فعال بوده است. و با این حال، غصه می خورم که چرا ما و خیلی از بزرگان ما با این همه بهره ای که از منبع وحی و یادگارهای ارزشمندی که از رسول ظاهری داریم، این قدر از اخلاق به دوریم و مسیر کمال را نه به انحراف که معکوس می پیماییم!
    در بین بزرگان دین ما رسم نیست که برای غیرمسلمانان طلب رحمت و مغفرت کنند؛ ولی نمی دانم چرا من احساس دیگری نسبت به ماندلا و گاندی دارم. ما که از عاقبت کسی خبر نداریم؛ چه بسا هدایت تشریعی نیز نصیبشان شده باشد!
    با همه احترامی که برای ایشان قائلم ،مطلبی به دفاع از اسرائیل بیان کرد که تامل برانگیز است ، آزادی خواهی را نباید تنها محصور به یک کشور آفریقایی کرد ؛

    i cannot conceive of israel withdrawing if arab states do not recognize Israel within secure borders 

    پاسخ:
    نمیدانم چه درباره اسرائیل گفته است. اما هیچ انسانی معصوم از خطا و لغزش نیست و قرار نیست که به سبب یک سخن یا موضع خطای کسی، هر کس باشد، دیگر رفتارهای درست وی نادیده گرفته شود.
  • محمد مرادی
  • ماندلا و جهان

    اخبار را از دیشب پیگیری میکردم،نکته ای که برام جالب توجه بود این بود که همه سران سیاسی جهان پیغام تسلیت می فرستاندند.جالب تر این که حتی کسانی که روزگاری با او مخالف هم بودند امروز متأثر بودند.به نظرم چنین مردی با چنین ویژگی به احتمال زیاد تکرار نمی شود.
    پاسخ:
    ماندلا از معماران جهان اخلاقی پیش رو به شمار میرود و به تدریج به اسطوره ای بزرگ بدل خواهد شد
  • محمد علی شمس
  • خدایش رحمت کناد
    پاسخ:
    آمین
    سلام جناب آقای دکتر متن انگلیسی که در بالا نوشتم همان سخن ماندلا است ؛
    i cannot conceive of israel withdrawing if arab states do not recognize Israel within secure borders 




    پاسخ:
    خوب این موضع همان سازمان ملل و قطعنامه 1967 است نه نکته تازه
    خدایش بیامرزد. آدم خوبی بود.
    نام نیکو کر بماند زآدمی
    به کزو ماند سرایی زرنگار

    به نظر نمی توان در خصوص بهشتی یا جهنمی بودن ایشان اظهار نظر کرد، اما انقدر کار خیر کرده اند و خوبی که خدای نکرده جهنم هم برود، جهنمش از بشت خیلی ها بهشت تر است.

    خدا همۀ گذشتگان را بیامرزد. الفاتحة مع الصلوات
  • معصومعلی بیات
  • سلام استاد، خدا ایشان را بیامرزد
    همانطور که شما هم در پاسخ به آقای مرادی نوشته اید مهمترین ویژگی او این بود که می خواست پاسدار و مدافع انسانیت و البته "اخلاق" باشد و ظاهرا هم در این امر توفیق زیادی داشته است. درود و رحمت خدا بر او باد.
    پاسخ:
    درود به شما و رحمت بر او
  • حسین علی اکبر
  • به نام خداوند غیر قابل پیش بینی!!!

    با سلام خدمت همه ی دوستان و دشمنان!!(یک سلام ماندلایی!)

    انسانها به قدر انسانیتشان ماجور خواهند بود! به قول علامه طهرانی(ره) که بسیار دوستش دارم: "برخی از انسانها ولایت باطنیه دارند و خود بیخبرند" یعنی ملسمان محشور خواهند شد!(و عکس این گزاره نیز صادق است.)

    خدا رحمت کند همه ی ازادمردان و جوانمردان عالم را. (استاد اسلامی الان یک مسئله فکرمو درگیر کرد و اون اینکه، من الان گفتم: "خدا رحمت کند" اما مگر خدا بر اساس حرف من تصمیم می گیرد!؟ یقینا رحمت خداوند قاعده دارد البته باز خود این قاعده نیز مشکل ساز است زیرا به نوعی قید محسوب می شود و خداوند به قیود محدود نمی گردد! البته شاید این جمله که فرم درخواست دارد، فقط نوعی ابراز احساسات ما نسبت به شخص مقابل(یا همان مرحوم) است!! لطفا راهنماییم کنید. با سپاس قبلی

    پاسخ:
    ممنون برادر عزیز. حل این معضل کلامی را از استادان کلام بخواهید، نه در این مختصر
  • محمد علی شمس
  • یک آدم خوب از دنیا رفته و دنیا از وجود یک انسان درستکار و نیکوکردار خالی شده . می نمی دونم چرا بعضی ها اینقدر به دنبال بهشت و جهنم اشخاص هستند ، آخه مگه ما نگهبان جهنم هستیم.اصلا این بحث ها چه اهمیتی داره.
    اون چیزی که مهمه اینه که ماندلا انسان آزاده ای بود  و به ما درس حریت داد. والسلام
    دو نکته در باره کامنت آقای شمس.
    1. پرسش «چه اهمیتی داره» را باید درباره سه کامنتِ ایشون واسه پست «زاینده رود (سابق!)» پرسید.
    2. درسته که ما نگهبان جهنم نیستیم و از این جهت احتمالاً خیلی از بحثها چندان اهمیتی ندارد، اما این بحثها تذکرآمیز است: اگر کسی که با معیار ما باید روانه آتش شود در عمل بسیار خوب عمل کند، آن وقت شاید به سنجش معیارهایمان واداشته شویم. 
    سلام استاد عزیز اوقات خوش
     با خوندن مطلب حضرت عالی در ستایش ماندلا سوالی به ذهنم رسید، سپاسگذار شما هستم اگر به آن پاسخ دهید.
     آقای اسلامی ما در ایران نمونه هایی شبیه ماندلا و ماندلا ها کم نداشتیم، هم کسانی که در قید حیات هستند و هم بزرگی که همین چند سال اخیر به دیدار حق شتافت، سوال بنده این است که چرا شخص فهیمی چون شما تنها از بزرگانی که به لحاظ جغرافیایی از آن ها دورتریم، سخن می گوید و هیچ نوشته ای از ایشان در مورد ظلم ستیزان هم وطن نباید وجود داشته باشد؟ البته امیدوارم برداشت نژاد پرستانه از نوشته هایم نشود، پرسش من تنها این است که اگر قرار است از خوبان ستایش شود، چرا غالباً این خوبان گلچین می شوند؟
    پاسخ:

    فاطمه خانم، سلام و از لطفتان سپاسگزارم.

    درباره پرسش شما یک نکته می‌گویم و فکر می‌کنم کافی باشد. مسئله آن است که هر کس به هر مسئله‌ای بپردازد، چه وطنی و چه جهانی، همواره در معرض این سؤال است که چرا به جای این بحث فلان بحث را دنبال نکردی؟ بارها از خودم این سؤال شده است. اخیراً مقاله‌ای درباره ملاصدرا نوشتم و سیل سؤالات بود که چرا به جای ملاصدرا فلان شخص یا فلان بحث را طرح نکردی؟ زمانی به نقد مکتب تفکیک پرداختم و عده‌ای  گله مندانه گفتند که چرا به جای نقد مثلاً آقای حکیمی فلان مسأله را دنبال نکردی. باز اخیراً مقاله‌ای درباره یکی شخصیت‌های وطنی نوشتم و حتی چاپ هم شد، اما شخصیت مهم دینیی، بی آن که محتوای مقاله مشکلی داشته باشد، اصولاً طرح آن شخص و مسئله را نادرست دانست و آن مقاله  پس از چاپ از مجموعه مقالات خارج شد.  نکته آن است که من، و هر کس دیگری، هر بحثی را مطرح کنیم، همواره می‌توان پرسید که چرا این مسئله و بحث، اما نه آن مسئله یا بحث. لذا اصولاً احساس می‌کنم هر کس باید بر اساس معیارهای معقول و علائق شخصی و حوزه تخصصی خودش بنویسد و بیندیشد. من حدود سه دهه است که نام و شخصیت ماندلا بر ذهن و ضمیرم سنگینی کرده و می‌کند. به همین سبب با آن که عادت به طرح شخصیت‌ها و بحث از آن‌ها ندارم، نتوانستم از کنار این واقعه درس‌آموز بگذرم.

    شادکام باشید

  • محمد علی شمس
  • درود بر محسن

    جواب نکته اول:
    کامنت سوم که اساساً مطلب  مثبتی است  و  به تلمیح زیبای دکتر اسلامی برای بیان این درد اشاره دارد اما کامنت اول و دوم برای اصلاح ساختار جمله بندی ست که عمیقا دارای اشکال صوری است و برای انتقال مطلب مورد نظر الکن است.حتی بهترین نکته های آموزنده اگر در قالب جملات ناقص بیان شود ، فاقد کارایی ست.
      
    جواب نکته دوم:
    از طرفی می گویید "درسته که ما نگهبان جهنم نیستیم" و از طرف دیگر داوری می کنید که "کسی که با معیار ما باید روانه آتش شود" ، از کدام معیار سخن می گویید؟ یعنی از دیدگاه مسلمانان همه غیر مسلمانان باید روانه آتش شوند؟ این دقیقا نقطه اول اختلاف بنده با شما یا کسانی ست که این طرز تفکر را دارند.کدام معیار است که مردم را مستحق آتش می کند؟ غیرمسلمان بودن؟ یا ایمان به خداوند نداشتن؟
    حرف من عبارة اخرای حرف شماست.بنده هم معتقدم نباید دیگران را مستحق آتش بدانیم و خب صدالبته لازمه ی این طرز فکر نگرش نو به معیارهاست.
    البته ذکر این نکته نیز الزامی ست که تنها عمل خوب سبب خشنودی خداوند نیست بلکه باید منضم به اعتقاد قلبی راسخ و ایمان استوار نیز باشد.(تعریض به آنجا که گفتی: در عمل بسیار خوب عمل کند)
  • محمد علی شمس
  • سلام استاد

    پاسخ هوشمندانه ای به خانم فاطمه داده اید ( شما بخوانید از دادن پاسخ طفره رفتن ، شانه خالی کردن )

    فکر می کنم فاطمه خانم با استفاده از عبارت "ظلم ستیزان هم وطن" ، نباید منتظر پاسخی باشد بهتر از آنچه که ایراد گشت!

    توصیه می کنم فاطمه خانم ابتدا جوانب امر را بررسی کند بعد طرح سؤال نماید.

    پاسخ:

    جناب شمس با سلام،

    اصلاً طفره نرفته ام و صریح پاسخ داده‌ام. به عبارت ساده، دیگران نباید موضوع پژوهش و نگارش و دغدغه مرا مشخص کنند. این حق من است که مسائل مورد علاقه خودم را برجسته کنم. کس دیگری ممکن است، معترضانه، بگوید که با توجه به این همه مسئله زمین مانده فکری تو چرا درباره ترجمه یا سینما پست می‌نویسی و غیره.

    اما هر کسی حق دارد درباره صحت و سقم آنچه نوشته‌ام نظر دهد. این طفره رفتن نیست، بلکه مسئولیت رفتار خود را به عهده گرفتن است. فتأمل جیداً

  • حسین علی اکبر
  • به نام خداوند غیر قابل پیش بینی!!!

    با سلام خدمت همگی؛

    1.اقای شمس! لطفا بترسید از تهمت زدن!!

    2.استاد! سپاس از اینکه استدلالی و کریمانه سخن می گویید.

    یا حق

    پاسخ:
    مرحبا بناصرنا
    Hello everybody and good job Dr. Eslami
    .I know Mandela because my brother study law.It's not good reason but , unfortunately I didn't know him before.
    following sentence's from Mondela
    No one is born hating another person because of the color of his skin, or his background, or his religion. People must learn to hate they can be taught to love, for love comes more naturally to the human heart than its opposite. 
    regards
    raha javid
     
    پاسخ:
    thanks, dear Raha,
    I hope we can learn more from Mandela to make our world a better place to live.
    ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
    شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
    <b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
    تجدید کد امنیتی